Selen (Se)

Selen odgrywa w tych procesach rol zbli穎n do witaminy E i nieraz mo瞠 j zast瘼owa w tej funkcji. Jako sk豉dnik innch enzym闚 oksydacyjno-redukcyjnych i cytochrom闚 (hemoprotein), selen we krwi bierze udzai w procesach metabolicznych na poziomie kom鏎kowym. Wst瘼uje najcz窷ciej w po陰czeniu z aminokwasami, cystein (selenocysteina) oraz metionin (selenmetionina).

W豉sno軼i

Selen jest niezb璠nym sk豉dnikiem organizm闚 zwierz璚ych i wyst瘼uje we wszystkich komorkach. Najwi璚ej zawieraj go: w徠roba, nerki, trzustka. Biologiczna funkcja wi捫e si przede wszystkim z wyst瘼owaniem w peroksydazie glutationowej (GSHPx), kt鏎a spe軟ia g堯wn rol ochronn przed utlenieniem lipid闚 b這n kom鏎kowych oraz bierze udzia w metabolizmie nadtlenku wodoru (H2O2) i hydroksynadtlenk闚 lipidowych. Selen odgrywa w tych procesach rol zbli穎n do witaminy E ( alfa -tokoferolu ) i nieraz mo瞠 j zast瘼owa w tej funkcji. Selen we krwi bierze udzia w procesach metabolicznych na poziomie kom鏎kowym, - jako antyutleniacz chroni b這ny kom鏎ki przed generacj wolnych rodnik闚 dzi瘯i czemu zmniejsza ryzyko wyst徙ienia raka, chor鏏 serca i naczy krwiono郾ych. Selen jest potrzebny do prawid這wego przebiegu proces闚 metabolicznych. Jest bardzo wa積y dla funkcjonowania systemu immunologicznego. Selen jest niezb璠ny do prawid這wego wzrostu, p這dno軼i i w zapobieganiu r騜nym schorzeniom, odgrywa wa積 rol w przekazywaniu impuls闚 nerwowych w o鈔odkowym uk豉dzie nerwowym. Selen jest rozpowszechniony w organizmie zwierz璚ym, najwi瘯sze jego st篹enia wyst瘼uj w warstwie korowej nerek, trzustce, przysadce i w徠robie. Wi瘯szo嗆 selenu w organizmie jest stosunkowo labilna. Zawarto嗆 selenu w pokarmach jest bardzo zmienna i zale積a od zawarto軼i selenu w glebie przeznaczonej do uprawy. Niekt鏎e zaburzenia u zwierz徠 na tle 篡wieniowym reaguj na podanie selenu lub witaminy E wskazuj帷, ze istnieje 軼is造 zwi您ek, mi璠zy tymi dwoma sk豉dnikami. Selen jest uwa瘸ny r闚nie za pierwiastek wybitnie toksyczny. Je郵i selen wyst瘼uje w diecie w st篹eniu oko這 5-15 ppm, to dzia豉 on w spos鏏 wysoce toksyczny. Jednak w st篹eniach poni瞠j 3 ppm selen przyspiesza wzrost i zapobiega wielu chorobom. Wyst瘼uje najcz窷ciej w po陰czeniu z aminokwasami, cystein (selenocytsteina) oraz metionin (selenometionina). Rola innych, niedawno wyodr瑿nionych, zwi您k闚 selenu z bia趾ami nie jest jeszcze dok豉dnie okre郵ona, ale najnowsze badania wskazuj na ich istotne znaczenie w funkcjach RNA oraz w dzia豉niu hormon闚 gruczo逝 tarczowego, reguluj帷ych przemiany aktywnych i nieaktywnych form jodotyroniny. Zawarto嗆 selenu we krwi dzieci na poziomie oko這 50 mg/l jest przypuszczalnie przyczyn zaburze w metabolizmie hormon闚 tarczycy u dziewcz徠. Bioprzyswajalno嗆 selenu zale篡 od zar闚no od formy wyst瘼owania i sk豉du po篡wienia, jak i od indywidualnych w豉軼iwo軼i organizmu. Naj豉twiej pobierane s seleniany oraz aminowe zwi您ki selenu. Przyswajalno嗆 selenu zwi瘯szona jest w diecie bogatej w bia趾a drobnocz御teczkowe oraz w witaminy (g堯wnie E, A, C), a utrudniona przy podwy窺zonej ilo軼i metali ci篹kich i siarki. Niedob鏎 selenu wi捫e si g堯wnie z uszkodzeniem mi窷nia sercowego (choroba Keshan) i z chorobami uk豉du kostnego (choroba Kashin-Becka). Ostatnio ukazuje si coraz wi璚ej doniesie o zwi您ku mi璠zy niedoborem selenu a schorzeniami nowotworowymi, jak r闚nie chorobami uk豉du kr捫enia). Badania mieszka鎍闚 dw鏂h le膨cych blisko siebie osiedli w pobli簑 Belgradu, o zr騜nicowanej zapadalno軼i na raka, wykaza造, 瞠 gleby, 篡wno嗆 oraz surowica ludzi choruj帷ych zawiera造 znacz帷o mniej tego pierwiastka (Se w surowicy: zakres 15,2-38, ): 鈔ednia 26 mg/l) ni 鈔odowisko oraz surowica krwi ludzi zdrowych, gdzie stwierdzono zakres st篹enia w granicach 20,6-69, a 鈔ednio 39 mg/l. St篹enie selenu w surowicy krwi u Polak闚 wynosi 鈔ednio 50-60mg/l, a w niekt鏎ych regionach osi庵a nawet > 100mg/l Interakcje zachodz帷e miedzy selenem a metalami 郵adowymi maj znaczenie fizjologiczne. W organizmach powstaj 豉two selenki metali (np. Cd, Hg, Pb, Ag, Ta), kt鏎e ze wzgl璠u na s豉b rozpuszczalno嗆 podlegaj wy陰czeniu z biochemicznych proces闚. W efekcie tych reakcji selen mo瞠 unieruchamia toksycznie dzia豉j帷y nadmiar metali, kt鏎e odk豉daj si g堯wnie w organach mi捫szowych. Wp造w selenu za zwi瘯szone zatrzymywanie metali, szczeg鏊nie rt璚i i o這wiu w substancji mi璠zykom鏎kowej nerek i w徠roby mo瞠 okaza si niekorzystny dla og鏊nego metabolizmu. Poniewa wymienione metale wykazuj podatno嗆 do 陰czenia si z bia趾ami drobnocz御teczkowymi, ograniczaj przyswajanie selenu przez organizm. Wzrost zawarto軼i tego pierwiastka w tkankach (np. serca, w徠roby, nerek) powoduje w nich wt鏎ny spadek st篹enia magnezu, manganu i miedzi. Podsk鏎na iniekcja roztworu seleninu sodu powodowa豉 istotne obni瞠nie koncentracji miedzi w surowicy krwi owiec. Selen wchodzi w sk豉d jednego z enzym闚 wydzielanych przez gruczo tarczowy, co t逝maczy jego synergiczn funkcj w stosunku do jodu. Obecno嗆 siarki obni瘸 toksyczne dzia豉nie selenu.

Brak

Objawami deficytu selenu. s: blado嗆, dolegliwo軼i mi窷niowe, dolegliwo軼i stawowe, 豉mliwe paznokcie, oznaki starzenia si, pewne za熤ienie intelektualne, podatno嗆 na zaka瞠nia, zaburzenia czynno軼i serca, zaburzenia widzenia, cz瘰te przezi瑿ienia.

Dawka

Dawkowanie: M篹czy幡i: 70ug kobiety: 60 ug Dawka z po篡wieniem oko這 30 ug/dzie, zapotrzebowanie 50-200 ug, dopuszczalne to 400 ug/dzie.

Nadmiar

Nadmierne spo篡cie mo瞠 mie szkodliwe skutki uboczne.